Bir çiftin 1 yıl korunmasız, düzenli cinsel ilişkisine rağmen sağlıklı gebelik oluşmaması durumunda infertilite sorgulanmalıdır. İnfertilite sorgulaması yapılırken çiftler bütün yönleri ile ele alınmalı yaş, çevresel faktörlere maruziyet ve geçmiş tıbbi öyküsü ayrıntılı sorgulanmalıdır.
Kadına ait faktörler; yumurta oluşmaması veya sağlıksız yumurta, yumurtlayamama, yumurtanın tüpte döllenememesi veya tüpten rahime iletilememesi, döllenmiş yumurtanın rahimde tutunabileceği bir ortam bulamamasıdır. Erkeğe ait faktörler ise sperm sayısının azlığı veya yokluğu, spermin hareketsizliği, spermdeki yapı veya şekil bozukluklarıdır.
Yumurta oluşamaması ne demek? Kadınlar erkekler gibi her cinsel ilişkide yumurta üretmezler, henüz anne karnında iken üretmeye başlarlar ve doğduklarında belli miktarda yumurta ile doğarlar. Bu yumurtalar zamanla azalır, ilk mensten sonra her ay düzenli olarak bir yumurta seçilir ve yanındaki birkaç yumurta ile beraber atılır. Bu nedenle yaş ilerledikçe kalan yumurta sayısı azalır. Bunun haricinde polikistik over sendromu, stres, obezite ,sigara kullanımı yumurtaların seçilmesini, büyüyüp gelişmesini zorlaştırır.
Yumurta seçilip gelişmesinin ardından yumurtlama gerçekleşir. Yumurta yumurtalıktan çıkarak tüpe gelir. Bu atılım tamamen hormonal kontrol altında olup, yine hormonları etkileyen tüm faktörler (polikistik over sendromu, kronik anovulasyon…) bu durumu etkiler.
Yumurta atıldıktan sonra bir süre tüpte kalır. Asıl döllenme tüpte gerçekleşir. Tüpteki enfeksiyonlarda, tüpün silli yapısı bozulduğunda, tüp kistleri olduğunda veya spermin yumurtaya ulaşmasını engelleyen tüm durumlarda döllenme gerçekleşemez. Bu nedenle bu durumların hepsinin detaylı değerlendirilmesi gerekir.
Döllenme olduktan sonra embriyo tüpten hareket ederek rahime gelir. Rahime ulaşan embriyo için elverişli ortam hormonal denge ile sağlanır. Rahimde yerleşme aşaması da yine bir çok faktörden etkilenebilir; yüksek tansiyon, şeker hastalığı, sigara kullanımı, stres gibi. Bu faktörlerin haricinde rahimdeki doğumsal anomaliler (T şeklinde rahim, çift rahim, rahimde perde olması…) embriyonun rahime yerleşmesine engel olabilir. Embriyo yerleşemediği durumda da menstruasyon ile atılır. Bütün bunlar hormonal kontrol altındadır ve en ufak dengesizlik veya hormonal bozukluk bu harika mekanizmayı bozabilir.
Erkeklere ait faktörlerin değerlendirilmesi ise sadece bir spermiyogram testi ile mümkündür. Spermlerdeki sayısal, yapısal veya hareket farklılıkları bu test ile değerlendirilebilir. Gerek görülmesi halinde yine ultrason ve hormon düzeylerine bakılan kan tahlilleri de yapılmalıdır.
İnfertilite tedavileri çiftlere, nedenlere göre farklılıklar göstermekte olup gebelik planlayan tüm çiftlerin uzman hekim desteği ile bu süreci yönetmeleri gerekmektedir.
